BİRAZ FELSEFE İYİ GELİR

ANTİK YUNAN’DA KADIN FİLOZOFLAR VAR MIYDI?

Erkeklerin felsefe üzerinde göründüğü gibi bir tekeli olmadı. Antik Yunan döneminde de tarihin her döneminde olduğu gibi kadın filozoflar vardı ama bu onlar için, başka alanlardaki kadınlarda olduğu gibi, kesinlikle kolay olmadı.

Antik dönemde yaşayan Yunanlılar pek çok yönden ilerlemiş olsalar da kadınların toplumsal yaşam koşulları son derece sınırlıydı. Antik Yunan toplumundaki kadınlar her bakımdan aşağı konumda görülüyordu ve çoğu durumda sorumlulukları, ev idaresi ve çocuk sahibi olmayı kapsayan işlerle sınırlıydı. Kadınların hukuki olarak korunan kişisel hakları yoktu ve eşlerinin izni olmadan pek çok şey yapmalarına izin verilmiyordu.

Felsefe Profesörü Cynthia Freeland (University of Houston), Aristoteles Biliminin Feminist Bir Okuması çalışmasında yukarıdaki bakışın nedenlerinden birinin, Aristo’nun “Bir dişinin, tamamlanmamış bir erkek veya ‘deformite’ olduğunu söylemesidir.” der.

Felsefe tarihi okumaya başlayan kişiler de genelde bu soruları ve kadınlarla ilgili erkek filozofların bakışını merak ederler. Bu nedenle kadın filozoflarla ilgili çalışmaların yayınlaştırılması, felsefe tarihi yazımının da yeni okuma biçimleriyle içerik olarak zenginleşmesini sağlayacaktır.

Bilimsel çalışmalara eşit erişimi teşvik etmek ve kadınların bilim ve teknolojide oynadıkları temel rolü görünür kılmak için her yıl 11 Şubat’ta kutlanan Bilimde Uluslararası Kadın ve Kız Çocukları Günü nedeniyle Greek Herald (Avustralya) gazetesi web sitesinde yayınlanan “Five historic female Greek scientists and philosophers you should know about” haberini okuyunca aklımıza takılan soruları düşündüm ve 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü’nü kutlamak için uyarlayarak çevirdim. Aşağıda listelenen Antik Yunan döneminde yaşamış kadın filozoflar, bilginin peşinde koşmak için toplumun geleneklerine meydan okudular ve felsefeye yaptıkları katkılarla birlikte ölümlerinden yüzyıllar ve bin yıllar sonra yeniden gündeme gelmeliler.

Bilmeniz Gereken Beş Tarihi Kadın Yunan Bilim İnsanı ve Filozofu

1. Themistoclea:

Aristoclea veya Theoclea olarak adlandırılan Themistoclea (MÖ 6. yüzyıl), Delphi’de bir rahibeydi. Tüm ahlaki öğretilerini ondan öğrendiğini söyleyen ünlü Yunan filozof ve matematikçi Pisagor’un öğretmenlerinden biriydi. Ne yazık ki onun hakkında pek fazla bilgi kalmadı.

2. Miletli Aspasia:

Küçük Asya’da Milet’te doğan Aspasia (MÖ 470-410) Klasik Atina’da önemli bir figürdü. Şehir devletine nasıl göç ettiğini bize çok az kaynak söyleyebilse de yerel bir devlet adamı olan Perikles’in hanımı ve Genç Perikles’in annesi olarak biliniyordu.

Yunan tarihçi Plutarch, Atina’daki evinin Sokrates ve Platon da dâhil olmak üzere birçok büyük düşünür ve filozofu çeken bir entelektüel merkez olduğunu anlatıyor. Aspasia’nın kadınlara getirilen sınırlamaları aşarak bir kız okulu kurduğu da söyleniyor.

3. İskenderiyeli Hypatia:

İskenderiyeli Hypatia (MS 350-415), İskenderiye’de bir filozof, astronom ve matematikçiydi. Bilinen en eski kadın matematikçi ve İskenderiye Felsefe Okulu’nun son başkanı ve ünlü kütüphanenin koruyucusuydu.

Hypatia, döneminde popüler bir öğretmen ve felsefi konularda öğretim görevlisiydi ve usturlabın (astronomi ölçümlerinde kullanılmış tarihi bir ölçüm cihazı) mucidi (veya en azından mükemmelleştiricisi) olarak kabul edildi. Neo-Platonizm’e olan inancı onun bir pagan olarak görülmesine neden oldu ve bu da büyücülükle suçlandıktan sonra taşlanarak ölümüne yol açtı.

(Hayatını anlatan Agora filmi için bakınız: https://www.imdb.com/title/tt1186830/ )

4. Cyrene’li Arete:

Günümüz Libya’sında Cyrene’li Aristippus’un kızı Arete (MÖ 5 – 4. yüzyıl) ilk kadın filozof olarak bilinir. Felsefeyi, Sokrates’in öğrencisi olan babasından öğrendi ve öğretilerini oğlu Genç Aristippus’a aktardı.

Babasının ölümünden sonra Cyrene Okulu’nu devraldığı söyleniyor. Çalışmalarının hiçbiri yazılı olarak kalmamış olsa da Diogenes Laërtius, Aelius, İskenderiyeli Clement ve Aristocles de dahil olmak üzere birkaç tarihçi ve filozof tarafından bahsediliyor.

5. Atinalı Agnodice:

Zengin bir Atinalı ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Agnodice (MÖ 4. yüzyıl) aslında tarihte bilinen ilk kadın ebeydi. Hikâyesi, Romalı yazar Gaius Julius Hyginus tarafından anlatılıyor ve kadınların tıp uygulamasına izin verilmediğinden erkek kılığına girerek tıp okuduğunu belirtiliyor.

Erkek kılığına girerek Atina’da çalışmaya başlayan Agnodice, erkeklerin çoğu zaman yapmayı reddettiği doğum esnasında kadınlara yardım etme konusunda uzmanlaştı. Bir keresinde devam edebilmesi için bir hastaya kadın olduğunu açıklamak zorunda kaldı. Kadınlar arasındaki başarısını kıskanan erkek meslektaşları, onu kadınları baştan çıkarmakla suçladı. Hatta Atina’nın önde gelen devlet adamlarının eşleri tarafından yargılandı ve kendini savundu. Yargılama sonucunda, beraat etti. Onun savunması sayesinde, Atina’da çalışan kadın hekimlere yönelik yasa bozuldu.

Umut KARAGÖZ

Görseller ve Filozof Açıklamaları İçin Kaynaklar:

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Women_fountain_Met_06.1021.77.jpg

https://amazingwomeninhistory.com/

https://theculturetrip.com

Bu yazıyı değerlendiriniz
[Total: 14 Average: 4.6]

Similar Posts

Bir Yorum Yazın

EnglishFrançaisDeutschItalianoPortuguêsEspañolTürkçe