ÜST BİLİŞSEL SORULARLA ÇALIŞMAK

ÜST BİLİŞSEL SORULARLA ÇALIŞMAK

“Üst Bilişsel Olmak Çocuklara Nasıl Yardımcı Olur?” adlı yazımızda, bireyin kendi düşünme ve öğrenme sürecine odaklanmasının, farkındalık geliştirmesinin önemine değinmiş, çocuklara üst bilişsel düşünmeyi öğretmenin, değişim için çok az alan bırakan bir zihniyetten öz farkındalığı ve esnekliği teşvik eden bir zihniyete geçmelerine yardımcı olacağını belirtmiştim.

Öğrenmenin tüm aşamalarında da etkili olan sorular, üst bilişsel becerileri geliştirmede de belirleyicidir. Fark, soruların niteliğinde ortaya çıkmaktadır. Bu yazı, üst bilişsel becerileri öne çıkarmak için sorabileceğimiz sorulara odaklanacaktır. Önce örnekleri inceleyelim, ardından bunlar üzerine birkaç değerlendirme yapalım.

  • Bu etkinliğin amacı neydi?
  • Yaptığımız bu etkinlik, hangi öğrenme hedefiyle ilgiliydi?
  • Bu etkinlikte ne/neler iyi gitti?
  • Yaptığın çalışmanın güçlü ve zayıf yönleri neler?
  • Bu yanıta nasıl ulaştın?
  • Yanıtının güçlü ve zayıf yönleri nelerdir?
  • Yanıtın doğruluğundan nasıl emin olabilirsin?
  • Bu soruya verdiğin yanıt nesnel mi, yoksa öznel bir görüş mü?
  • Bir kişi senin yanıtına ulaşmak için başka hangi yolları izleyebilir?
  • Bu etkinliği tekrar yapman gerekse neleri farklı yapardın?
  • Bu iddiayı çürütmek için hangi kanıtları kullanabilirsin?
  • Öğrendiklerini hatırlamanı kolaylaştıracak nasıl bir yol bulabilirsin?
  • Bir dahaki sefere çalışmanı nasıl güçlü hale getirebilirsin?
  • Başkaları neden farklı sonuçlara ulaşmış olabilir?
  • Edindiğin bu bilgiler ne tür sorunları çözmene yardımcı olabilir?
  • Başkalarına bu görevi iyi yapabilmeleri için hangi ipuçlarını verirsin?
  • Bu çalışmada mutlaka hatırlanması gerektiğini düşündüğün noktalar nelerdir?
  • Bu konuyu kendi hayatına nasıl bağlayabilirsin?
  • Böyle bir çalışma için en uygun düşünme yolu nedir?
  • Bu çalışmanın en önemli yanı neydi?
  • Duyguların ve sezgilerin çalışma sırasında devreye girdi mi, yoksa sadece mantıksal kararlar mı verdin?
  • Bir başkası, senin bakış açına nasıl karşı çıkabilir?
  • Bu çalışma sırasında hangi engellerle karşılaştın?
  • Bu çalışma sırasında işini kolaylaştıran etkenler nelerdi?
  • Bu öğrenme süreci, kim olduğun hakkında sana neler gösterdi?
  • Öğrendiklerini, beş yaşındaki bir çocuğa nasıl anlatırsın?
  • Konuyu anlama düzeyini 100 üzerinden kaç olarak değerlendirirsin?
  • Sence neden bazı kişiler bu konuyu öğrenmekte zorlanıyorlar?

Sorular çoğaltılabilir, biz şimdilik bu kadarıyla yetinelim. Zaten yazının bu noktasına gelinceye kadar okuyucularımızın pek çoğunun “Benim öğrenciler, bu sorulara yanıt veremez ki!” dediklerini duyar gibiyim. Peki, neden? Ya da şöyle soralım: Biz, bu soruların ne kadarına bir çırpıda yanıt verebiliriz?

Öğrenme sürecinde, kendilerini değil öğretmenleri ve konuları özne olarak algılayan her yaştaki öğrenen için elbette bu tür sorulara yanıt vermek zordur çünkü kişinin kendi öğrenmesi üzerine düşünmesi de tıpkı diğer becerilerde olduğu gibi bir rutin, bir alışkanlık gerektirir. Bu nedenle, öğrencilerimizin farkındalığını geliştirmek istiyorsak bu ve benzeri soruları, uzun zaman dilimleri içinde tekrar tekrar sorarak, sürecin bir parçası haline getirerek ilerlemekten başka yolumuz yok. İlk karşılaştıkları andan başlayarak onları gözlemler, hatta kimi yanıtlarını kaydedersek bir süre sonra o yanıtlardaki gelişimi, bilinç artışını, farkındalığı görmeye başlarız.

Üst bilişsel becerileri geliştirmeye çalışmanın olmazsa olmazı sorularla ilerlemekse bir başka koşulu da öğrenme süreçlerini öğrenen merkezli tasarlamaktır. Örnek soruları birlikte düşünelim: Bunları yanıtlayabilmek için öğrencilerin nasıl bir öğrenme süreci geçirmiş olmaları gerekiyor? Üst bilişsel becerilerin geliştirilmesi için uygun öğrenme ortamı hangi unsurları içermeli? Nasıl bir ders tasarımı, bu soruları sormamıza uygun zemin oluşturur? Bizim derslerimiz bu sorular için hangi açılardan uygun/uygun değil? Neyi nasıl değiştirirsek bu tür sorularla çalışmamız mümkün olabilir?

Bunlar da biz öğretmenlerin yanıtlaması gereken üst bilişsel soru örnekleri olsun.

Yanıtları bir sonraki yazımızda vermek üzere hepimize kolay gelsin.

Ebru PINAR

 

YARARLANILAN KAYNAKLAR

https://floridarti.usf.edu/resources/topic/academic_support/ask/binder_materials/instr_strategies.pdf

https://ciel.viu.ca

https://www.globalmetacognition.com

 

Paylaş

Bir Yorum Yazın